Belirtiler ve Tanı

Otizm tanısı, DSM 5 tanı ölçütleri dikkate alınarak uzman gözlemi ve aileden alınan bilgiler doğrultusunda uzmanlar tarafından konabilir. Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan DSM, hem çocuklar, hem de yetişkinlerde görülen tüm psikiyatrik bozuklukları kapsar. DSM sistemi ülkemizde psikiyatri uzmanları tarafından tanı koyma sürecinde yaygın olarak kullanılmaktadır. DSM 5 tanı ölçütleri aşağıda yer almaktadır.

DSM-5 Tanı Ölçütleri:

Otizm belirtilerine girmeden önce unutulmaması gerekir ki aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçının görülmesi durumunda mutlaka çocuk psikiyatrına başvurulması gerekmektedir. Psikiyatrlar Otizm tanısı koymak için iki ana başlığa bakarlar (DSM5).

1-Toplumsal İletişim ve Etkileşim

- Olağandışı toplumsal yaklaşım ve karşılıklı konuşamama

- İlgilerini, duygularını paylaşamama

- Toplumsal etkileşimi başlatamama ya da toplumsal etkileşime girememe

- Toplumsal-duygusal karşılıklılık eksikliği

- Sözel ve sözel olmayan bütünsel iletişim yetersizliği

- Göz iletişimi ve beden dilinde olağan dışılıklar ya da el – kol hareketlerini anlama ve kullanma eksikliği

- Yüz ifadesinin ve sözel olmayan iletişimin hiç olmaması

- Toplumsal etkileşim için kullanılan sözel olmayan iletişim davranışlarında eksiklikler

- Değişik toplumsal ortamlara göre davranışlarını ayarlama güçlükleri

- Hayali oyunu paylaşma ya da arkadaş edinme güçlükleri

- Akranlarına ilgi göstermeme

- Akranlarıyla etkileşim kurma, etkileşimlerini sürdürme ve ilişkilerini anlama eksiklikleri

 

2-Kısıtlı, Yineleyici Davranışlar

- Basmakalıp ya da yineleyici motor eylemler

- Yineleyici ve basmakalıp nesne kullanımı ve konuşma

- Aynılık konusunda direnme

- Değişikliklere karşı esneklik göstermeme

- Ritüel sözel ve sözel olmayan davranışlar

- Yoğunluğu ve odağı olağandışı olan, ileri derecede kısıtlı, değişiklik göstermeyen ilgi alanları

- Duyusal girdilere karşı çok yüksek ya da düşük düzeyde tepki gösterme veya çevrenin duyusal yanlarına olağandışı bir ilgi gösterme

 

Belirtilerin 3 Yaştan Önce Görülmesi:

Belirtiler erken gelişim (0 – 3 yaş) döneminde başlamış olmalı

 

Toplumsal Belirginlik:

-Belirtiler, sosyal alanlarla ilgili ya da diğer önemli işlevsellik alanlarında klinik açıdan belirgin bir bozulmaya neden olmalıdır.

-Toplumsal iletişim genel gelişim düzeyine göre beklenenin altında olmalıdır.

 

Otizm Spektrum Bozukluğunun Gelişim Dönemlerine Göre Belirtileri:

Otizm Spektrum Bozukluğu, doğumdan kısa bir süre sonra bazı belirtilerle kendini göstermeye başlar. Bu belirtileri erken fark eden ebeveynler veya uzmanlar bebeğin gelişimini ivedilikle desteklerler. Bu belirtiler gelişim dönemlerine göre belirtilmiştir.

 

6 – 24 Ay Arası Belirtiler

- Başkalarına gülümsemiyor

- Sesler çıkarmıyor

- Adına tepki vermiyor

- İşaret parmağını kullanarak isteğini belirtmiyor

- Bay bay, alkış yapma gibi becerileri taklit etmiyor

- Ce – ee gibi sosyal oyunlara tepki vermiyor

- Tek sözcük kullanmıyor

-Basit yönergeleri yerine getirmiyor

 

24 – 36 Ay Arası Belirtiler

- 2 sözcüklü anlamlı cümleler kuramıyor

- Ebeveyn ya da kardeşi kendisiyle oynadığında karşılık vermiyor

- Sosyal oyunlara katılmak istemiyor

- Senaryolu oyunlar oynayamıyor

- Beslenmede aşırı seçici davranıyor

- Rutinlerine aşırı bağlılık gösteriyor

- Oyuncaklarla amacına uygun oynamıyor


Ayrıca kanat çırpma ya da parmak ucunda yürüme gibi tekrarlayan davranışlar sergiliyorsa otizmden şüphelenilebilir.

Yukarıdaki belirtilerin bir veya birkaçını çocuğunuzda gözlemlediğiniz zaman, en yakın uzmana başvurunuz.

Erken tanı otizmli bireyler  açısından hayati önem taşımaktadır.

(Kaynak: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları. Uzm. Dr. Tuba Mutluer)